Deeltijds kunstonderwijs

RSS Feed

Vlaming tevreden over onderwijs

31 maart 2004

'Leraar' staat op de zesde plaats van beroepen die Vlamingen het meest waarderen. Hij moet de verpleger, brandweerman, dokter, postbode en vuilnisman laten voorgaan. Scholen behoren trouwens tot de overheidsinstellingen waar Vlamingen het meest vertrouwen in hebben. 74,8 % van de Vlaamse bevolking heeft een positief tot heel positief beeld van het ...

Bijwedde in Brussel-Hoofdstad

Brussel

31 maart 2004

Beleidsmedewerkers van Nederlandstalige basisscholen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest met een getuigschrift grondige kennis van de verplichte tweede taal Frans hebben voortaan recht op een bijwedde. Onderwijzend personeel en beleidsmedewerkers met een Franstalig diploma én een getuigschrift van voldoende kennis van het Nederlands hebben ook ...

Kopieer legaal muziekpartituren

31 maart 2004

Leraren uit de afdeling Muziek en Dans kunnen voortaan legaal muziekpartituren kopiëren. Voorwaarde is dat uw academie een licentieovereenkomst afsluit met SEMU, de beheersvennootschap van muziekuitgevers. De jaarlijkse vergoeding bedraagt 7 euro per leerling die het volledige inschrijvingsgeld betaalt en 4 euro per leerling die het verminderde ...

Klassiek in klasverband

24 maart 2004

Het Paleis voor Schone Kunsten (PSK) in Brussel heeft dit seizoen voor u en uw leerlingen nog vijf concerten in petto. U maakt in klasverband kennis met meesterwerken uit de klassieke muziek of de jazz. Voor 3,8 euro per persoon krijgen de leerlingen een inleiding op het concertprogramma door een ervaren muziekpedagoog én het concert zelf. De ...

Vacatures Europese Scholen

24 maart 2004

De Europese Scholen zijn op zoek naar pedagogisch adviseurs, onderwijzers en leraren Nederlands, lichamelijke opvoeding en informatica/geïntegreerde wetenschappen. De functies staan open voor personeelsleden die voltijds vast benoemd zijn in het onderwijs. Zij worden op basis van een verlof wegens opdracht voor maximum 9 jaar gedetacheerd naar een ...

Recepten voor computergebruik

24 maart 2004

Heeft u behoefte aan inspirerende leermiddelen om ICT in de dagelijkse klaspraktijk te integreren? De publicatie 'ICT op het menu' bundelt 65 lesscenario's waarbij gebruik wordt gemaakt van freeware (computerprogramma's die u gratis kan gebruiken). De programma's worden gekoppeld aan ontwikkelingsdoelen en eindtermen voor het basisonderwijs. Alle ...

Beperk de papierberg

22 maart 2004

Vindt u in de papierberg uw leerlingen niet meer terug? De onderwijsinspectie beantwoordt op haar website 29 vragen over de planlast die een doorlichting al dan niet veroorzaakt. U komt er te weten of u een jaarplan moet maken, een leerlingvolgsysteem moet opstellen, … en wat de inspectie van leraren verwacht als hun school wordt doorgelicht. Als ...

Toekomst inclusief onderwijs

17 maart 2004

Inclusie noodzaakt een andere, minder prestatiegerichte visie op leren en onderwijzen. Er zijn extra inspanningen nodig om de draagkracht van leraren en scholen te vergroten. De leraar is een spilfiguur in het realiseren van inclusief onderwijs. Dat zijn enkele aanbevelingen uit het memorandum 'Ruimte voor inclusief onderwijs'. Deze visietekst werd ...

Bedrijfsvoorheffing voor wettelijke samenwoners

17 maart 2004

Vanaf 1 januari 2004 (inkomsten 2004 - aanslagjaar 2005) worden wettelijk samenwonenden fiscaal gelijkgesteld aan gehuwden. Een verklaring van wettelijke samenwoning legt u af bij de burgerlijke stand van uw gemeentehuis. Als u wettelijk samenwoont, moet u een uittreksel uit de verklaring van wettelijke samenwoning aan uw schoolsecretariaat ...

Jong muziektalent

17 maart 2004

Muzikale toptalenten die te jong zijn voor het conservatorium, krijgen de kans een aangepaste opleiding te volgen. De Vlaamse regering verleent voor de uitvoering van dit plan een subsidie van 250 000 euro aan de vzw YoTaM (jonge talentrijke musici). YoTaM is een partnerschap tussen Onderwijs en muziekeducatieve organisaties. Naar analogie met de ...

Deadline taalexamens nadert

17 maart 2004

U heeft nog tot en met 31 maart om u in te schrijven voor de jaarlijkse taalexamens. Leraren die aangeworven zijn op basis van een niet-Nederlandstalig diploma moeten via deze examens een getuigschrift Nederlands behalen om in hun functie benoemd te kunnen worden. Er worden ook taalexamens georganiseerd over de grondige kennis van de verplichte ...

ICT-competenties

17 maart 2004

De brochure 'ICT-competenties in het basisonderwijs: via ICT-integratie naar ICT-competentie' biedt scholen en leraren een houvast in hun zoektocht naar zinvolle integratie van ICT in de klas. Een reeks praktijkvoorbeelden per leeftijdscategorie (kleuters, 6+, 8+ en 10+) biedt u ondersteuning en inspiratie. Achteraan in de brochure vindt u de ...

TBS in gesprek

10 maart 2004

Op vraag van de vakbonden voert minister Vanderpoorten informele gesprekken over de uitstapregeling in het leerplichtonderwijs. De berichtgeving in de pers dat de overgangsregeling zou worden verlengd, is voorbarig. De gesprekken zijn nog niet afgerond.

Programmadag Jeugd en Muziek

10 maart 2004

Jeugd en Muziek stelt haar programma voor het schooljaar 2004-2005 voor op een infodag. Deze muziekeducatieve organisatie wil via schoolprogramma's, workshops en concerten jongeren binnen en buiten de school kennis laten maken met muziek. Verschillende toonmomenten, live-workshops en infostands maken u wegwijs. Tegelijk is het een ontmoetingsmoment ...

Oprechte deelneming

10 maart 2004

'Oprechte deelneming' is een werkmap voor de basisschool om met leerlingenparticipatie aan de slag te gaan. In de map vindt u argumenten voor participatie en antwoorden op vragen die u zich als leraar stelt tijdens het participatieproces. Daarnaast biedt de map methodieken en overlegvormen, zoals een detectivespel, klankbordgroep, verbetergroep, ...

Olympisme en jeugd

10 maart 2004

Het pedagogisch dossier 'Olympisme en jeugd' reikt leerinhouden aan voor de organisatie van een Olympische projectweek in de school, van 10 tot 14 mei. Deze week valt het in de brievenbus van uw school. Het richt zich naar de kleuterschool en naar de derde graad van de lagere school. Olympische attitudes en waarden zoals vrede, solidariteit, ...

Aanvullingsdecreet hoger onderwijs goedgekeurd

CVO

04 maart 2004

Er wordt één Vlaams Onderhandelingscomité voor het hoger onderwijs opgericht. Dat moet zorgen voor meer eenvormigheid en duidelijkheid in de onderhandelingen over de rechtspositie van de personeelsleden. De Vlaamse overheid, het personeel en de instellingsbesturen zijn er in vertegenwoordigd. Examenbetwistingen door studenten worden eerst intern ...

Formacom II

Leraren Frans

03 maart 2004

Formacom II is een netoverschrijdend nascholingsproject voor leraren Frans uit het volwassenenonderwijs en de tweede en derde graad van het secundair. Franse en Vlaamse experts leiden u op tot nascholer. Op uw beurt verspreidt u de verworven inzichten en het ontwikkelde materiaal onder uw collega's. Thema's van de nascholing zijn: leren leren, ...

Informatie over uw loon

03 maart 2004

Uw schoolsecretariaat is de eerste plaats waar u aanklopt met vragen over uw loon. Enkel als zij niet kunnen helpen, neemt u contact op met uw werkstation op het departement Onderwijs. Een werkstation zorgt ervoor dat uw loon juist en tijdig berekend en betaald wordt. Het nummer van uw werkstation staat op uw loonfiche. Op de website van de ...

Praktijkvoorbeelden op zorgdagen

03 maart 2004

Praktijkvoorbeelden van scholen, scholengemeenschappen en nascholingscentra vormen het hoofdingrediënt van de zorgdagen. Op de eerste provinciale dag in Leuven waren 350 GOK-leraren, zorgcoördinatoren en directeurs aanwezig. Minister Vanderpoorten gaf een overzicht van de inspanningen van deze regering: GOK-uren, LOP's en zorgcoördinatoren. De ...

Tip van de week: Onderwijsaanbod

18 februari 2004

De website 'Onderwijsaanbod' biedt een overzicht van alle scholen uit het basis-, secundair, hoger, deeltijds kunst- en volwassenenonderwijs met adres, telefoonnummer, e-mail en webadres. U zoekt eerst per niveau en vervolgens geografisch (postnummer, gemeente, arrondissement, provincie). Handig als u voor het eerst begint te solliciteren of werk ...

Inspectie selecteert goede praktijk

18 februari 2004

Spiegel de praktijk van uw school aan de voorbeelden die de onderwijsinspectie selecteerde tijdens de doorlichtingen van de laatste drie jaar in Vlaamse basisscholen. De voorbeelden zijn thematisch geordend: zorgbreedte, basisvorming, doelgerichtheid, communicatie en overleg, ... Participatief beleid en een directeur die zijn leiderschap deelt met ...

Details programma zorgdagen

18 februari 2004

Op de website Basisonderwijs vindt u het gedetailleerd programma van de eerste zorgdag in Leuven. Voor de andere provincies komen de details na 23 februari on line. De inschrijvingen worden telkens één week voor de sessie afgesloten. Voor Leuven heeft u dus nog tijd tot en met maandag 23 februari.

Meer cursisten in DKO

18 februari 2004

De onderwijsinspectie noteerde tijdens de doorlichtingen van de voorbije drie jaren een stijging van het aantal cursisten in alle takken van het deeltijds kunstonderwijs. De stijging is het sterkst bij de beeldende kunsten. Het verhoogde inschrijvingsgeld schrikt heel wat minderbegoeden af. Ook voor grotere gezinnen is het inschrijvingsgeld ...

Inspectie blikt terug

18 februari 2004

Dit jaar blikt de onderwijsinspectie in haar verslag terug op drie jaar doorlichtingspraktijk. Geen enkele school of CLB kreeg in die periode een definitief ongunstig advies. 70 % van de basisscholen kreeg meteen een volledig gunstig advies. Leraren secundair vinden een verslag per vak. Het verslag bevat voor het eerst een doorlichting van de 75 ...

Decreet wil meer taal in basisonderwijs

13 februari 2004

Frans verplicht maken in het vijfde en zesde leerjaar van het gewoon lager onderwijs. Dat stellen de meerderheidspartijen voor in een ontwerp van decreet. Het voorstel biedt ook de mogelijkheid om vanaf de kleuterklas met initiatie Frans of een andere vreemde taal te starten. Schoolbestuur, leraren, directie en ouders moeten over het aanbod ...

Zet je school in beweging

11 februari 2004

Via DynaMo² kan u van Canon Cultuurcel financiële ondersteuning krijgen voor projecten in het schooljaar 2004-2005. Breng vakmensen naar de school en geef samen met hen uw idee voor een creatief project vorm. Groene, gezonde, muzische of muzisch-creatieve, sportieve, bedrijvige, democratische, sociale, … projecten - ze komen allemaal in ...

Experten over cultuur en onderwijs

11 februari 2004

Drie expertengroepen onderzochten hoe onderwijs en cultuur beter met elkaar kunnen samenwerken binnen schooltijd, vrije tijd en professionele tijd. Zij presenteren hun resultaten op een studiedag van Canon, de cultuurcel van het departement Onderwijs. De bevindingen worden geïllustreerd met praktijkvoorbeelden en bediscussieerd in werkgroepen. ...

Tip van de week: discussieforum Kleurrijk Vlaanderen

11 februari 2004

Wil u meedenken over de toekomst van het Vlaamse onderwijs? Wil u uw mening kwijt? ? Dat kan via het onderwijsdiscussieforum van Kleurrijk Vlaanderen. Binnen het luik 'Levenslang leren' leest u de meest recente krantenartikels en standpunten en raadpleegt u een overzicht van evenementen. Kleurrijk Vlaanderen is een initiatief van de Vlaamse ...

Elke leraar een pc op school?

04 februari 2004

Idealiter zou elke leerkracht een computer tot zijn/haar beschikking moeten hebben, naast de computers in publieke ruimtes zoals de schoolbibliotheek, schoollaboratoria, leerkrachtenkamers en administratief-organisatorische plaatsen. Dat stelt de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) in haar conclusies bij een enquête in ...

Leerweek wordt Leerjaar

04 februari 2004

Er komt een sensibilisatiecampagne voor levenslang leren gespreid over het hele jaar. Die vervangt de Grote Leerweek. Op 4 september 2004 start een imagocampagne. Voor die campagne organiseert coördinator DIVA (Dienst Informatie Vorming en Afstemming) een wedstrijd voor een naam, logo en slogan die het levenslang en levensbreed leren creatief ...

Tip van de week: de Taaltelefoon

04 februari 2004

Heeft u een grammatica-, spellings- of andere vraag over het Nederlands? De Taaltelefoon geeft on line of telefonisch advies. Zoek zelf het antwoord op uw vraag in 'Taaladvies on line' - een initiatief van de Nederlandse Taalunie - dat meer dan 1 200 taaladviezen bevat. Vindt u het antwoord niet, dan stuurt u een e-mail naar

Doorverwijzing naar buitengewoon stijgt

04 februari 2004

Het aantal doorverwijzingen naar het buitengewoon basisonderwijs is de laatste 10 jaar stelselmatig gestegen. De stijging is het grootst in type 3 (ernstige emotionele en/of gedragsproblemen) en type 8 (ernstige leerstoornissen). Die kenden een stijging van respectievelijk 86,3 en 53,3 %. Kansarme en allochtone leerlingen maken meer kans om te ...

Databank educatieve software

04 februari 2004

De Programmamatrix is een databank op het web waarin educatieve software volgens een vast stramien wordt beschreven. De databank helpt u software kiezen die past bij uw manier van lesgeven: u zoekt op basis van een profiel op maat. De Programmamatrix beschrijft alle educatieve programma's op de markt, of ze nu ontworpen zijn voor thuis of voor ...

Virussen planten zich voort

30 januari 2004

Na de a-variant van Mydoom (nieuwsbrief van 28/1) is nu ook een b-variant van dit virus in omloop en experten verwachten nog meer versies. De a-variant blijkt wereldwijd al meer dan zes keer zo veel computers geïnfecteerd te hebben dan de vorige topper 'bugbear'. Nieuw is ook de s-variant van 'Mimail' die probeert nummers van kredietkaarten ...

West-Vlaming studeert het best

28 januari 2004

Een West-Vlaamse eerstejaarsstudent heeft meer kans om te slagen dan zijn medestudenten uit een andere Vlaamse regio. Dat is het gevolg van zijn realistische studiekeuze en zijn West-Vlaamse 'aard', zegt een onderzoek van de Brusselse universiteit (VUB). West-Vlamingen kiezen vaker voor TSO en voor hogeschoolopleidingen van één cyclus. Ze denken ...

Bijbetrekking anders belast

28 januari 2004

Vanaf de maandwedde januari 2004 worden nieuwe percentages bedrijfsvoorheffing toegepast voor personeelsleden die naast hun hoofdopdracht ook een bijbetrekking in het onderwijs uitoefenen. Daardoor kan het nettoloon iets lager zijn.

Een leven lang prettig leren

28 januari 2004

Op zoek naar vorming over gezondheid, milieu, creativiteit, relaties, kunst, communicatie, ...? De website prettiggeleerd.be biedt een overzicht van sociaal-culturele activiteiten voor volwassenen. De site is opgestart naar aanleiding van de Grote Leerweek. Zoeken kan op thema, datum, regio of doelgroep. U krijgt informatie over de aanbieder én ...

Tip van de week: Vlaamse Infolijn - Onderwijs

28 januari 2004

U heeft een vraag over leerplannen, eindtermen, ondersteunend materiaal, … ? Als u het antwoord niet vindt in de Gids voor de leraar, geeft de Vlaamse Infolijn - Onderwijs u meteen het antwoord op uw vraag of bezorgt u de gegevens van een contactpersoon. Op de website van de Infolijn vindt u een rubriek 'Veelgestelde vragen': daar worden vragen ...

Moeilijk herkenbaar virus

Ict-coördinatoren

28 januari 2004

Ontwikkelaars van antivirussoftware geven de internetworm 'My doom' de kwalificatie 'hoog risico' mee. Het virus verspreidt zich via e-mail en via het peer-to-peer netwerk van Kazaa. De eigenschappen van het e-mailbericht wisselen voortdurend. Daardoor is het lastig te herkennen. Het icoontje van het bijlagebestand is meestal dat van een ...

Erger voorkomen

26 januari 2004

De meeste leraren in het BSO/TSO 'anticiperen op erger'. Ze zien de leerlingen niet als jongeren of lerenden, maar als potentiële chaosmakers en handelen daarom vanuit een controletendens. Dat zegt onderzoekster Kaat Delrue na een jaar observeren in twee BSO/TSO-scholen. De leraar staat er vaak alleen voor in een schoolcultuur van 'ieder voor ...

Lerarenkamer rookvrij

21 januari 2004

Elke werknemer heeft het fundamentele recht om geen overlast of rookhinder te ondervinden bij het uitvoeren van zijn taken. Van dat standpunt vertrekt staatssecretaris Kathleen Van Brempt bij de uitwerking van het koninklijk besluit dat het recht op een rookvrije werkruimte afdwingbaar maakt vanaf 1 januari 2006. De huidige hoffelijkheidsregel ...

Tip van de week: website departement Onderwijs

21 januari 2004

De portaalsite onderwijs.vlaanderen.be bundelt alle informatie en on line diensten van het departement Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap. De rubriek 'Werken in het onderwijs' is op maat gesneden van de leraar of wie dat wil worden. U vindt er informatie over bekwaamheidsbewijzen, verloning, vervangingspool, nascholing en links naar ...

Half gevaarlijk virus

Ict-coördinatoren

21 januari 2004

Bagle (Beagle) is een internetworm die zichzelf onder wisselende eigenschappen verstuurt via e-mail, meestal met als onderwerp 'Hi'. Na infectie wordt een component op uw systeem geplaatst waarmee de virusschrijver toegang krijgt tot het getroffen systeem. De voorgeprogrammeerde sites in de code zijn niet actief. Daadwerkelijke toegang tot het ...

Een boek voor twee

21 januari 2004

'Een boek voor twee: strategieën voor begrijpend lezen via peer tutoring' bespreekt leesstrategieën waarmee leerlingen beter greep krijgen op een tekst. Interactie tussen kinderen van het tweede en vijfde leerjaar staat voorop: in leeskoppels leren ze van en door elkaar. Via 'peer tutoring' ondersteunen leerlingen elkaar bij begrijpend lezen, ...

De kracht van je stem

21 januari 2004

In de aanloop naar de Vlaamse en Europese verkiezingen op 13 juni stelt 'De kracht van je stem' op een lerarendag in het Vlaams Parlement zijn educatief materiaal voor.'De kracht van je stem' is bestemd voor de 3de graad basisonderwijs tot de 3de graad secundair en de basiseducatie. Het materiaal is ontwikkeld rond vier thema's: mensenrechten ...

DKO organiseert liefdedag

21 januari 2004

Meer dan 100 van de 166 Vlaamse en Brusselse muziek- en tekenacademies open op 14 februari 2004 de deuren met allerlei activiteiten onder het motto 'con amore' (met liefde): concerten, tentoonstellingen, happenings. Daarbij wordt vooral de aandacht gevestigd op recente evoluties in het deeltijds kunstonderwijs (DKO): invoering van jazz-lichte ...

10 000ste abonnee LerarenDIRECT

21 januari 2004

Vandaag zette LerarenDIRECT haar 10 000ste abonnee (letterlijk) in de bloemetjes. Katrin Van Mensel is lerares Duits in het 4de, 5de en 6de middelbaar van het Sint-Jozefscollege in Herentals. Katrin las over LerarenDIRECT in Klasse voor leerkrachten en schreef zich enkele dagen later in. "Wat meer informatie kan nooit ...

Leerlingen: minder in basis, meer in secundair

20 januari 2004

1 896 kleuters minder in het gesubsidieerd vrij onderwijs, 51 meer in het gemeenschapsonderwijs en 399 extra in het gesubsidieerd officieel onderwijs. Dat is het meest opvallende resultaat van de telling op 1 oktober 2003. Het gewoon lager onderwijs telt 4 143 leerlingen minder. Hier is er een daling in de drie netten, maar ze is procentueel het ...

Inschrijven voor taalexamens

14 januari 2004

Leraren die aangeworven zijn op basis van een niet-Nederlandstalig diploma moeten een getuigschrift Nederlands behalen om in hun functie benoemd te kunnen worden. U kan zich vanaf nu inschrijven voor de jaarlijkse taalexamens. Omzendbrief en inschrijvingsformulieren hierover staan op Edulex. De deadline voor de inschrijvingen is 31 maart. ...

Brusselse cultuur met korting

14 januari 2004

Met de cultuurwaardebon kan u tot 6,20 euro korting krijgen op culturele initiatieven in Brussel: theater- en dansvoorstellingen, concerten, tentoonstellingen, musea, … U kan de bons zowel individueel aanvragen als voor uw klas. Ze gelden niet voor schoolvoorstellingen, waarvoor al gunsttarieven gelden. De bons zijn steeds op naam. Zorg dus ...

Tip van de week: website Edulex

14 januari 2004

Edulex is een on line databank waarin alle wetten, decreten en besluiten over het Vlaams onderwijs en alle omzendbrieven gebaseerd op de Vlaamse onderwijswetgeving zijn opgenomen. U kan in de databank zoeken op datum, referentie en titel, maar ook op de inhoud via rubrieken en trefwoorden. Of u vraagt enkel de laatste aanpassingen. Extra modules ...

Aandachts- en werkhoudingsoefeningen

14 januari 2004

Het 'Oefenboek kinderen met aandachts- en werkhoudingsproblemen' bevat concentratie-oefeningen voor kinderen vanaf 5 jaar. Via leuke oefeningen leren de kinderen nauwkeuriger werken en hun aandacht focussen op de opdracht. Het boek start met een korte uiteenzetting over de 'vier fasen van Eichenbaum', een zelfinstructiemethode die u als leraar kan ...

Kranten in de klas

08 januari 2004

Via het project 'Kranten in de klas' van de Vlaamse Dagbladpers maken uw leerlingen van de derde graad kennis met alle Vlaamse kranten. U ontvangt gedurende 10 opeenvolgende weekdagen krantenpakketten die elk uit 15 kranten bestaan (1 exemplaar van De Tijd en telkens 2 exemplaren van De Morgen, De Standaard, Gazet van Antwerpen, Het Belang van ...

Geen medisch onderzoek bij vaste benoeming

07 januari 2004

Dit bericht verscheen als nieuwsflits op de website op 19 december 2003.   Als u op 1 januari 2004 vastbenoemd wordt, is een medisch onderzoek niet meer nodig, noch door de Administratieve Gezondheidsdienst (AGD), noch door een arbeidsgeneesheer. Dat besliste minister Vanderpoorten in overleg met de administratie. Voor een eerste ...

Gezocht: jong, kleurrijk talent

07 januari 2004

Allochtone leraren of studenten tussen 18 en 35 jaar die in hun school een multicultureel project opzetten, kunnen via het project 'Gezocht: jong, kleurrijk talent (m/v)' een beurs van 3 000 euro krijgen van de Koning Boudewijnstichting. Een deel van de beurs wordt gebruikt voor begeleiding en ondersteuning, een deel voor de financiering van het ...

Tip van de week: website Gids voor leraren

07 januari 2004

De digitale gids voor leraren biedt in een notendop informatie aan over het lerarenberoep op alle onderwijsniveaus. U vindt informatie over uw loopbaan (bijvoorbeeld aantal werkuren), wedde, vakantie, vakbonden en verzekeringen en wordt er wegwijs gemaakt in het onderwijslandschap. Kandidaat-leraren kunnen er onder andere terecht voor informatie ...

SOS Schulden op School zoekt medewerkers

07 januari 2004

De vzw SOS Schulden op School start in samenwerking met het departement Onderwijs een project op voor goedkoop onderwijs. 25 scholen uit het basis- en secundair onderwijs uit alle netten en provincies worden hiervoor geselecteerd. SOS Schulden op School zoekt voor dit project freelance regionale projectverantwoordelijken en medewerkers met een ...





Subsub