‘Planlast’
is op korte tijd een begrip geworden. Scholen en leraren klagen dat ze
tussen de papierberg hun leerlingen niet meer terugvinden. Maar wat valt er
eigenlijk onder de noemer ‘planlast’? Hoeft het echt zo erg te zijn? En wie
is de grote boosdoener? Uit de Onderwijsspiegel - het jaarverslag van de
inspectie – blijkt dat er bij directies en scholen heel wat misverstanden
leven over administratieve verplichtingen.
Vier zekerheden over planlast:
1.
De inspectie kan leraren qua vorm en inhoud geen administratieve
verplichtingen opleggen omdat ze moet rekening houden met de pedagogische
vrijheid van scholen
De inspectie
vraagt wel dat leraren aantonen dat ze hun lessen voorbereiden, planmatig
werken, de ontwikkelingsevolutie van leerlingen opvolgen … Op welke manier
leraren dit aanpakken, behoort tot hun pedagogische vrijheid.
2. Niet alles
is planlast
Vaak stellen leraren evidente taken in vraag, zoals bijvoorbeeld
lesvoorbereidingen. Die zijn noodzakelijk voor een goed onderwijsproces en
vormen geen planlast. Extra taken moeten ook in een breder perspectief van
onderwijskwaliteit worden geplaatst. Of een extra taak planlast is, hangt
er van af hoe zinvol ze is.
De laatste jaren komt de overheid op voor een grotere verantwoordelijkheid
van scholen, gekoppeld aan zelfverantwoording. Een gevolg daarvan is dat
scholen zichzelf moeten evalueren. Ze moeten de resultaten van hun werking
registreren om ze te kunnen voorleggen aan de inspectie.
Ze kunnen er ook voor kiezen om leraren meer creatieve ruimte te geven om
hun kerntaken te vervullen in ruil voor verantwoordingsprocessen op
teamniveau (school, vakgroep …)
3.
Doorlichting is één, lerarenadministratie is twee
Om een
doorlichting voor te bereiden vraagt de onderwijsinspectie aan de school
om een informatiedossier op te stellen. Dat bevat een aantal gegevens op
basis waarvan ze zich een beeld kan vormen van de school. De inspectie
doet meer en meer een beroep op databanken van het departement Onderwijs
om gegevens centraal te verzamelen. Maar zeer specifieke schoolgegevens
moeten de scholen blijven aanleveren. In de regel doet de directie dat.
Leraren moeten geen specifieke documenten opstellen voor de inspectie.
4.
Niet alle administratieve taken komen van de inspectie
Leraren weten
niet van wie welke verplichting komt. Als een opdracht als te belastend
ervaren wordt, krijgt het departement Onderwijs of de inspectie de schuld.
Vaak verschuilen directies zich achter ‘Brussel’ als extra gezagsargument
om een bepaalde taak op te leggen. Maar dat klopt niet altijd.
Waarom papier toch moet:
Uiteraard is een beperkte hoeveelheid administratie noodzakelijk. De
directeur moet in staat zijn de schoolactiviteiten in goede banen te leiden
en een beleid uit te tekenen en te evalueren. De pedagogische
begeleidingsdiensten hebben gegevens nodig om leerlingen op te volgen. En de
inspectie moet de onderwijskwaliteit in een school kunnen evalueren. Het
komt er vooral op aan zinvol om te gaan met administratie en zo weinig
mogelijk dubbel werk te verrichten.
De onderwijsinspectie beantwoordt op haar website over planlast vragen van
leraren en directies. Uit de antwoorden kan u afleiden wat de inspectie
oplegt en wat niet en wat tot de pedagogische vrijheid van de school
behoort.
Antwoord op planlast in tien vragen:
1. Moet ik een
jaarplan opmaken en moet dat volgens een bepaald model?
Een jaarplan volgens een bepaald model legt de inspectie niet op. U moet wel
aantonen dat u planmatig werkt zodat u de vooropgestelde doelen (eindtermen,
jaarplan) haalt.
2. Moet ik een
klasboek of schoolagenda tonen aan de inspectie?
Ja. Beide zijn een instrument van de leraar en bevatten voor de inspectie
nuttige informatie om vorderingen vast te stellen.
3. Wat verwacht de
inspectie van een leraar bij een doorlichting?
Leraren moeten alleen uitleggen hoe ze de eindtermen realiseren. Dat kan
door een mondelinge toelichting, eventueel ondersteund door documenten die u
als leraar normaal in uw bezit heeft, zoals lesvoorbereidingen, toetsen,
werkblaadjes … U hoeft dus geen extra documenten te maken.
4. Mogen mijn
parallelcollega en ik gezamenlijke documenten voorleggen aan de inspectie?
Ja. Documenten moeten in de eerste plaats functioneel zijn. Samenwerken met
collega’s is vaak beter dan alles alleen uit te werken.
5. Moet ik de codes
van de eindtermen invullen in mijn agenda of die van de leerlingen?
Nee. De leerlingen moeten wel vertrouwd raken met de eindtermen, maar daar
is geen formalisme voor nodig.
6. Moet ik een
leerlingvolgsysteem bijhouden?
Leerlingen begeleiden en opvolgen is een kerntaak van de school. De school
beslist zelf op welke manier ze dat aanpakt.
7. Moet ik een
verslag maken van gesprekken met de ouders?
Dat beslist u zelf. In sommige scholen bestaan daar interne afspraken over,
vooral om examenbetwistingen te voorkomen.
8. Moet ik
documenten van leerlingen bewaren en hoe lang?
Nee, dat is een taak van de school.
9. Wat verwacht een
inspecteur die mijn les komt bijwonen?
U geeft gewoon de les die u in uw planning had voorzien. Mogelijk vraagt de
inspecteur na de les nog wat extra toelichting. De inspectie controleert
trouwens de onderwijskwaliteit van de school en niet van individuele
leraren.
10. Moet ik in
documenten verwijzen naar de vakoverschrijdende eindtermen?
Nee. Vakoverschrijdende eindtermen worden geformuleerd op schoolniveau. De
school moet aantonen dat ze er op een planmatige manier aan werkt.
Meer weten? U vindt nog 101 andere vragen over doorlichtingen en planlast op
de website van de onderwijsinspectie. Hebt u een vraag die niet in het
lijstje voorkomt, dan kan u ze zelf stellen via een elektronisch
vraagformulier.
Bekijk de veelgestelde vragen op de website van de inspectie
http://www.onderwijsinspectie.be/Doorlichting/DOO_FAQ.htm
Stel zelf een vraag over planlast aan de inspectie
http://www.onderwijsinspectie.be/Doorlichting/DOO_vraagform.htm
Lees het artikel in Klasse met 5 tips om de papierberg te verminderen (april
2004)
http://www.klasse.be/kvl/144/12
Lees meer over initiatieven van de minister en de vakbonden om de planlast
te beperken in CAO VII
http://ond.vlaanderen.be/schooldirect/BL501/CAO_VII_kort.htm
Hoe zit het met de planlast?